| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Hetzelfde anders. Postacademische uitweidingen. |
|
 |
Cornelis VERHOEVEN |
| |
Best, Damon- 1997 |
|
| |
Cornelis Verhoeven bundelde in Hetzelfde anders 22 essays. De meeste daarvan verschenen eerder als artikel of werden als lezing gehouden. De essays vertonen een zekere samenhang omdat ze bijna allemaal dieper ingaan op clichés. Verhoeven wil a.h.w. door de clichés heen naar de werkelijkheid erachter kijken.
Uit zijn overwegingen blijkt een grote eerbied voor de dingen zelf. Het is dit respect voor de uniciteit van de dingen dat zijn weerklank vindt in de titel. Hetzelfde anders is een reactie tegen een reductionisme dat elk onbekend verschijnsel wil inlijven bij een lager, maar bekend fenomeen. Het nieuwe is in deze opvatting `niets anders dan' een verschijningsvorm van het reeds bekende.
Aristoteles gaf al aan dat onze wetenschappelijke kennis op deze manier toeneemt, maar vaak wordt deze reductie toegepast op terreinen buiten de wetenschap. Daar getuigt het vaak niet alleen van een zekere conservatieve angst voor het nieuwe, maar ook van een ongeïnteresseerdheid in het eigene van de dingen. Wat iets maakt tot wat het is en niet iets anders, wordt in `niets anders dan...' volledig weggedrukt. De reductie kan ook totalitaire trekjes krijgen. In een cliché als `recht door zee' wordt dit verder uitgewerkt. Het cliché is een aanleiding om over geweld en een activistische levenshouding na te denken. Wie iets wil bereiken moet vaak schipperen of laveren.
De meeste dingen die we doen zijn volgens Verhoeven niet het resultaat van een kloek wilsbesluit, maar vaak het resultaat van de omstandigheden. Het is dan ook niet goed dat mensen hun leven nodeloos dramatiseren door zichzelf voor valse dilemma's te plaatsen. We worden in ons dagelijks leven in de regel niet geconfronteerd met dilemma's zoals dat van Achilles, die moest kiezen tussen een kort leven waarin hij onsterfelijke roem zou verwerven en een lang, maar roemloos bestaan. Voortdurend bestrijdt Verhoeven dan ook de opvatting dat mensen opgesloten zouden zitten in een talige werkelijkheid. In zijn opinie dienen woorden om ons te betrekken bij een wereld buiten ons. Anders zijn we volgens hem `reddeloos uitgeleverd aan loos gekwetter van woorden'. Zelfs de opvatting dat de tautologie een holle bewering is, is volgens Verhoeven niet correct. In een tautologie wordt immers gezegd dat iets dit ene is en niet iets anders en wordt bovendien gezegd dàt het is.
Doorheen alle essays loopt als een soort rode draad de gedachte dat filosofie bedreven moet worden als een cultuur van de aandacht. Deze cultuur uit zich bij de filosoof in het respect voor enerzijds de woorden door bijvoorbeeld goed te lezen en te herlezen en slordige uitspraken te vermijden, maar anderzijds ook voor dat waar de woorden uiteindelijk naar verwijzen: de enorme rijkdom van de werkelijkheid. Cornelis Verhoeven geraakt niet uitgepraat over zijn verbazing dàt de dingen zijn.
De essays in Hetzelfde anders nodigen uit tot een trage en aandachtige lectuur. De fijne observaties, de variatie van onderwerpen en bovenal de schitterende taal van de auteur maken het lezen tot een genot.
|
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
