| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Over de toekomst van het onderwijs. Vijf voordrachten. Vertaald en uitgeleid door H. Smit. |
|
 |
Friedrich Nietzsche |
| |
Best, Damon- 1998 |
|
| |
De jonge Nietzsche werd in 1869 benoemd tot hoogleraar filologie te Bazel. In 1871-1872 publiceerde hij zijn studie over de geboorte van de tragedie. Kort hierop gaf hij een vijftal lezingen voor het Bazelse publiek over de toekomst van het onderwijs in Duitsland. Daarna schreef hij de Unzeitgemäße Betrachtungen. De lezingen over het onderwijs bleven onafgewerkt en werden niet gepubliceerd. Wel gaf Nietzsche een voorwoord vrij in de bundel Vijf voorwoorden bij ongeschreven boeken. De datering maakt duidelijk dat de lezingen voor de Nietzsche-interpretatie interessant zijn. In de gelegenheidstekst schrijft Nietzsche vanuit zijn groeiende fascinatie voor de Griekse cultuur. De relatie met Wagner en zijn lectuur van Schopenhauer doordesemen de tekst. Dit gegeven plaatst hij in contact met een kritiek op de moderne cultuur die gekenmerkt wordt door oppervlakkigheid en nuttigheid. De cultuur wordt hierdoor herleid tot journalistiek. De schoolse filologie en geschiedwetenschap moeten het ontgelden. Het literaire genre van deze tekst is niet de klassieke lezing, maar wel de parabel waarin personages met elkaar in gesprek treden.
Naast de toegang die de tekst biedt tot Nietzsches vroege ontwikkeling, kan men bij de lectuur ook aandacht besteden aan de inhoudelijke kritiek op de bestaande onderwijssystemen. De kritiek kan worden samengevat in twee stellingen. Er treedt een grenzeloze uitbreiding van het onderwijs op die noodzakelijk gepaard gaat met een vervlakking en uitholling van het culturele aspect. De kritiek wordt gekoppeld aan een visie op genialiteit. Een culturele opvoeding, gegrond in een filosofische aandacht voor de Grieken en de Duitse klassieken, kan kansen creëren voor nieuwe hoogtepunten. Nietzsche merkt echter op dat de opvoeding en de cultuur ondergeschikt gemaakt worden aan de belangen van de staat. Dit betekent een nivellering van de onderwijsprogramma's waarbij zowel leerkrachten als studenten drijven op de middelmaat. Vanuit deze achtergrond ontwikkelt Nietzsche beschouwingen over de Realschule, het gymnasium en de universiteit. Hierbij heeft hij zowel aandacht voor de doelstellingen als de inhoudelijke componenten van het onderwijs.
De tekst is niet alleen boeiend als ontwikkelingsmoment in Nietzsches denken of als tijdsdocument maar ook als spiegel voor wie heden ten dage betrokken is bij hervormingen in het hoger onderwijs. Veel discussies die gevoerd worden over de doelstellingen van dit onderwijs, kunnen worden verrijkt door de lectuur van teksten als deze van Nietzsche.
|
|
| |
Luc Anckaert |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
