| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| De lotus en de roos. Boeddhisme in dialoog met psychologie, godsdienst en ethiek. |
|
 |
Han F. De Wit |
| |
Kampen, Kok Agora- 1998 |
|
| |
Boeddhisme blijft vele mensen fascineren. Het lijkt erop dat de crisis die de theïstische godsdiensten in de moderne en postmoderne tijd doormaken aan het boeddhisme voorbijgaat. Voor een groot deel is dat te danken aan het feit dat het hier niet gaat om een `godsdienst' in de klassieke zin van het woord, maar om een radicaal pragmatische religie die zich niet laat vastpinnen op een aantal geloofswaarheden. Steeds opnieuw stelt het boeddhisme de vraag of de menselijke overtuigingen of gedragingen bijdragen tot een waarachtige humanisering van de mens.
Dr. Han F. de Wit laat in De lotus en de roos de boeddhistische traditie in gesprek komen met de westerse psychologie, godsdienst en ethiek. Als godsdienstpsycholoog en grondlegger van de contemplatieve psychologie is de Wit nauw betrokken bij de interreligieuze dialoog. Bovendien is hij zelf leraar in de boeddhistische leer en mag hij meditatieonderricht geven.
De Wit koos twee krachtige symbolen voor oost en west. De roos staat in het westen voor de liefde en de zuiverheid van hart. Wat verder doorgedacht, kan men het een symbool noemen voor humaniteit of menslievendheid. Aan de andere kant is een bloeiende lotus voor oosterlingen het symbool voor `verlichting', waarmee een toestand van volkomen humaniteit wordt aangeduid. Het proces van menswording is echter geen eenvoudige zaak en ook op dat punt is de symboliek verhelderend: een roos heeft doornen en de lotus groeit alleen in troebel, modderig water. Het boek beoogt de boeddhistische visie op dit proces van humanisering weer te geven en haar tegelijk te toetsen aan westerse opvattingen.
In vijf hoofdstukken laat de auteur de lezer kennis maken met de boeddhistische denk- en leefwijze, terwijl hij voortdurend aanknoopt bij de westerse christelijke en/of humanistische zienswijze.
Behalve een kennismaking met de grondideeën, geeft de Wit in het eerste hoofdstuk een overzicht van de verschillende vormen van boeddhisme. In het tweede hoofdstuk gaat hij dieper in op het religieuze aspect van het boeddhisme en belicht hij het niet-theïstische karakter, het radicale pragmatisme en de rationele en empirische spiritualiteit die deze wereldreligie te bieden heeft. Het derde hoofdstuk vraagt een wat grotere inspanning van de lezer: hier komen de kernbegrippen van wat men een `boeddhistische psychologie' zou kunnen noemen aan bod. Immers, als het boeddhisme door zijn spiritualiteit verlichting aanbiedt, moet het ook ergens verduidelijkt worden dat en hoe een dergelijke verlichting überhaupt mogelijk is. In het vierde hoofdstuk vergelijkt de auteur de inzichten van deze vorm van psychologie met de westerse psychotherapie. Daarbij springt vooral in het oog dat beide disciplines andere oogmerken hebben en elkaar kunnen aanvullen. In het laatste hoofdstuk vinden we de praktijk van het boeddhisme, meer bepaald de meditatie en de ethiek.
Samengevat kan men stellen dat de kernvraag is of men met de alledaagse werkelijkheid zo kan omgaan dat er iets positiefs overblijft in onze geest. In het deel over de praktijk van het boeddhisme laat de Wit zien hoe het kan, in de psychologie van het boeddhisme waarom het kan en in het deel over het boeddhisme als religie waartoe het kan, namelijk: “het tot bloei brengen van de lotus van verlichting en de roos van humaniteit”.
De lotus en de roos is een interessant boek dat de lezer heel wat te bieden heeft. Uit de uiteenzetting van de auteur blijkt echter ook duidelijk dat deze religie niet naadloos aansluit bij onze westerse wijze van denken. Het is vooral de afwezigheid van elk dualisme in het boeddhisme dat de westerling zal opvallen. Er is hier geen oppositie meer tussen een `ik' en een `niet-ik', tussen de mens hier en een god daarbuiten, tussen (goed) geweten en (slechte) neigingen. Het boeddhisme biedt daardoor misschien een interessant alternatief voor een aantal vastgeroeste zienswijzen, maar alle vragen zijn daarmee niet opgelost. Bovendien maakt de lectuur van De lotus en de roos duidelijk dat de weg naar verlichting of ware humaniteit voor niemand eenvoudig te bewandelen is -ook niet voor de boeddhist. Of om met Spinoza te spreken: het verhevene bereiken is even moeilijk als zeldzaam.
|
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
