| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| De merkwaardige alliantie van dood en leven. Theologie en psychoanalyse bij Jacques Pohier.
|
|
 |
Walter Krikilion |
| |
Leuven/Apeldoorn, Garant- 1998 |
|
| |
Walter Krikilion gaat in zijn proefschrift uitvoerig in op het oeuvre van de Franse theoloog Jacques Pohier (°1926). Fundamentele thema's als dood, schuld en seksualiteit lopen als een rode draad door diens teksten. Krikilion werkt vooral het thema van de dood uit. Het proefschrift is eenvoudig en overzichtelijk opgebouwd: na een korte inleiding en een portret van Pohier volgen drie hoofdstukken.
In het eerste hoofdstuk krijgt de lezer een chronologisch overzicht van de teksten van Pohier. Dit hoofdstuk is eerder descriptief al wordt er in het besluit een interpretatie en een situering van Pohiers gedachtegoed binnen een breder kader gegeven.
In het tweede hoofdstuk schetst Krikilion de invloed van de Franse psychoanalyticus Jacques Lacan en van de minder bekende Conrad Stein op het denken van Pohier. De lezer krijgt er een goed idee van de verwevenheid van psychoanalyse en theologie. Net als Pohier zelf is Krikilion trouwens zowel theologisch als psychotherapeutisch gevormd.
In hoofdstuk drie staan de implicaties van Pohiers visie voor specifiek-theologische terreinen als godsleer en christologie centraal. Gezien het hoofdthema van deze studie wordt Pohiers stellingname inzake euthanasie uitvoerig belicht. De klemtoon ligt niet op het medisch-ethische aspect, maar op het thema van de dood en op de dogmatische ondergrond van zijn visie. Tot slot vinden we een uitgebreide bibliografie en een samenvatting in het Frans en Engels.
Het Vaticaan legde Pohier in 1979 een spreek- en doceerverbod op. Als een gevolg hiervan raakte hij tegen de achtergrond van zijn interesse voor het thema van de dood betrokken bij de beweging rond euthanasie en werd hij lid van de “Association pour le Droit de Mourir dans la Dignité”. Pohier ziet de dood als een natuurlijke bondgenoot van het leven en niet als de vijand ervan. “De dood is het radicale merkteken van de eindigheid. Door dit besef wordt de mens geappeleerd aan de noodzaak met beperkingen te leven, maar ook aan de drang naar een meer intense beleving van het bestaan. Voor het theologisch discours impliceert dit twee wezenlijke elementen: de erkenning van menselijke begrenzing in het licht van de transcendente God én het besef dat een mens in alle vrijheid de eigen contingentie ten volle doorleven kan.
Pohiers stellingname voor het recht op waardig sterven past perfect in zijn beeld van de scheppende God die de mens maakt tot beschikker over het eigen leven. Voor hem is de scheppingstheologie niet in tegenspraak met de vrijheid van de mens om over de eigen dood te beschikken. “Als Schepper vertrouwt God de heerschappij over leven en dood toe aan de menselijke vrijheid. Dit bekrachtigt de mens in het recht om zich actief tot de eigen dood te verhouden. Van God uit, hoeft een mens niet passief te kijken naar het verloop van het eigen leven, maar heeft hij of zij het recht erover te beschikken. `Zonder spijt' maakt God de mens tot principe van de eigen handelingen. Men moet Gods gave ernstig nemen en er niets van afdoen wanneer het om het levenseinde gaat. Een mens mag ten volle dit beschikkingsrecht uitoefenen, zonder de druk van een god die beklemmend werkt.”
Pohiers theologische reflectie wordt fundamenteel bepaald door zijn bereidheid de contingentie van het menselijk bestaan en de realiteit van de dood te erkennen. Pohier heeft een zeer hoge dunk van het concrete menselijke leven: dit is waardevol als zodanig en de beperktheid ervan hoeft dus niet gecorrigeerd te worden in een volgend leven. Dood en eindigheid zijn inherent aan onze status als `schepsel' van God.
`De merkwaardige alliantie...' is een degelijke studie. Het uitgebreide voetnotenapparaat is handig voor degenen die nadien de oorspronkelijke teksten van Pohier willen terugvinden, maar komt de leesbaarheid niet echt ten goede. Het boek is interessant omdat hier voor het eerst uitgebreid en op systematische wijze wordt ingegaan op het gedachtegoed van de boeiende auteur die Pohier toch is. |
|
| |
Ria Vandebeek |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
