| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| 25 eeuwen oosterse filosofie. Teksten. Toelichtingen. |
|
 |
Jan Bor |
| |
Uitgeverij Boom, Amsterdam- 2003 |
|
| |
Wie van filosofie houdt of er zijn vak van gemaakt heeft, kan niet klagen over het veelkeurige aanbod Nederlandse publicaties van de laatste jaren in dit vakgebied. Niet alleen kwamen er heel wat knappe vertalingen van klassieke werken, er werd ook een flink aantal monografieën gepubliceerd met een brede waaier aan onderwerpen: van logica en kennisleer over metafysica en godsdienstfilosofie tot politiek en ethiek Wie door het bos de bomen niet meer ziet, kan altijd terecht bij één van de vele thematische of historische inleidingen die de laatste tijd het licht zagen en wie op zoek was naar een combinatie van een inleiding in de filosofie en tegelijk een voorproefje wilde van het werk van de besproken filosofen kon terecht bij 25 eeuwen filosofie van Jan Bor en Systske Teppema. Dat er behoefte was aan een dergelijk inleiding annex bloemlezing, blijkt alleen al uit de vijf herdrukken die het boek kreeg.
In de nieuwe zesde druk heeft 25 eeuwen filosofie twee lijvige delen gekregen. Het eerste deel heet nu 25 eeuwen westerse filosofie. Elke grote periode in de filosofie – Oudheid, Middeleeuwen, Renaissance, 17de – 18de eeuw, 19de eeuw en 20ste eeuw –werd voorzien van een aparte inleiding, respectievelijk geschreven door R. Ferwerda, I. Bocken, P. Pekelharing, H. van Ruler, H. Krop en Jan Bor zelf. Daarnaast wordt bij de filosofen een eigen, korte toelichting gegeven die hen in hun tijd situeert en hun eigenheid aangeeft. Hoewel vooral naar representativiteit werd gestreefd, ontbreken slechts weinig grote namen uit de filosofiegeschiedenis. Dan volgt telkens een representatief uittreksel uit het werk van de betrokken filosoof. Bij Marx en Wittgenstein worden om evidente redenen twee teksten aangehaald, die overeenkomen met de grote periodes uit hun werk. Ook Bij Walter Benjamin wordt uit verschillende werken geciteerd, maar hier gaat het om fragmenten. Voor de meeste teksten werd een beroep gedaan op bestaande vertalingen.
Door samen met dit boek een tweede deel met als titel 25 eeuwen oosterse filosofie te laten verschijnen, wordt de eurocentrische benadering van de wijsbegeerte doorbroken en eindelijk recht gedaan aan de rijke oosterse filosofische traditie. In dit volume wordt de chronologische presentatie doorkruist door een geografische. Elke grote geografische eenheid – India, Tibet, Islam, China en Japan - krijgt hier een aparte inleiding, respectievelijk verzorgd door B. Nagel, H.W.A. Blezer, M.M. Leezenberg, K.L. van der Leeuw en C. Romberg. Bor en van der Leeuw proberen met deze ruime selectie van Aziatische denkers de eenzijdige interesse in oosterse wijsheid en mystiek te doorbreken. De verzameling gepresenteerde denkers is dan ook bijzonder indrukwekkend en maakt nog meer dan het eerste deel een encyclopedische indruk. Bovendien gaat het bij de teksten vaak om fragmenten die niet eerder in het Nederlands zijn verschenen.
Natuurlijk kan men vragen stellen bij een dergelijke uitgave. Meer bepaald kunnen een aantal keuzes aanleiding geven tot verwondering. Zo vind je sommige denkers niet terug. Maar Bors opzet was dan ook niet een encyclopedie van de filosofie te schrijven, maar een representatief overzicht van 25 eeuwen wijsbegeerte. Ook de puur geografische indeling van de moslimfilosofen bij oosterse filosofie (met Boeddha op de kaft!) komt eigenaardig over. Wat fundamenteler zou een lezer de selectie van de teksten kunnen bekritiseren en zich soms afvragen waarom van een bepaald filosoof uitgerekend dit kleine fragment werd gekozen. Men kan evenmin om de vraag heen in welke mate men een juist beeld geeft van de filosofie van Plato, Kant, Spinoza, Heidegger en Arendt door één uittreksel uit hun vaak omvangrijke oeuvre te geven. Misschien heeft Umberto Eco gelijk als hij onze tijd beschreef als een nieuwe middeleeuwen, waar boeken met citaten en glossen opnieuw in de mode zijn.
Ondanks deze kritiek blijven beide delen van deze 25 eeuwen filosofie uitstekende smaakmakers. Door de degelijke inleidingen op iedere periode of filosofisch gebied en door de toelichting bij elke filosoof afzonderlijk verdienen ze hun plaats in de betere huisbibliotheek.
|
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
