| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Deugdelijk leven. Een inleiding in de deugdethiek. |
|
 |
Paul Van Tongeren |
| |
Eindexamencahier filosofie VWO, 2004-2005. Amsterdam, SUN- 2003 |
|
| |
Het begrip ‘deugd’ heeft al te lang een brave, burgerlijke bijbetekenis gehad. In het ergste geval verwees het dan naar kleinburgerlijke eigenschappen als krenterige spaarzaamheid, slaafse onderdanigheid en preuts fatsoen. Nochtans is met de deugd op zich niets mis, evenmin overigens als met spaarzaamheid, gehoorzaamheid of fatsoen. Max Scheler ondernam reeds in 1913 een poging tot eerherstel voor de deugdethiek in zijn Zur Rehabilitierung der Tugend, maar het is pas in de laatste decennia dat men ontdekt dat deugd niets te maken heeft met middelmatigheid, maar juist met excellentie en levenskunst.
Natuurlijk komt zo een rehabilitatie van de deugdethiek niet uit de lucht vallen. Ze ontstaat immers vanuit een zekere onvrede met de heersende benaderingen in de ethiek en wordt gezien als een waardevolle aanvulling of, in een extreem geval, als alternatief. In een liberale ethiek wordt ethisch denken immers gemakkelijk versmald tot het garanderen van maximale vrijheid voor het individu, met als voorwaarde dat hij of zij daarbij niemand anders schaadt. Dat staat wel erg ver van de klassieke vraag naar het bereiken van geluk en vervulling in het leven. Bovendien kan men nog zoveel regels en handelingsprincipes uitdokteren, ze blijven dode letter als de betrokken personen ze aan hun laars lappen. Elke deontologie veronderstelt deugdzame mensen die bereid zijn het juiste te doen.
In opdracht van de Begeleidingscommissie Filosofie in het Voortgezet Onderwijs (BCFVO) schreef Paul van Tongeren dit eindexamencahier filosofie. Deugdethiek vormde immers het onderwerp van het centraal examen in 2004 en 2005.
Volgens de auteur kan het boek worden ingedeeld in drie delen. In het eerste, theoretische deel wordt uiteengezet wat deugd is en hoe een deugdethiek te werk gaat. Hier schetst van Tongeren de plaats van de deugdethiek in het geheel van de ethiek. Hij beklemtoont daarbij dat deugdethiek te maken heeft met de vraag naar de juiste levenspraxis en bekijkt deugd als het verbindende midden tussen de objectieve, doorgaans negatieve en minimalistische normen en de subjectieve, positieve en maximalistische waarden. In het tweede deel worden de deugden in historisch perspectief geplaatst. Hier zet van Tongeren eerst de kardinale deugden uiteen zoals ze bij Plato en Thomas van Aquino voorkomen. Vermits hier niets gezegd werd over de wil, gaat de auteur over naar de ontdekking van de rol van de wil bij Augustinus en de theologale deugden bij Thomas van Aquino. Ook de verhouding tussen deugd en plicht bij Kant wordt bekeken. Ten slotte wordt de betekenis van natuurlijke deugd bij Hume, Nietzsche en Macchiavelli uiteengezet. Het laatste deel behandelt een aantal problemen – o.a. milieuzorg, tolerantie en vriendschap – vanuit een deugdethische benadering. In een afsluitend hoofdstuk biedt de auteur een beperkte bloemlezing van teksten uit de geschiedenis van de deugdethiek, van o.a. Aristoteles, Thomas van Aquino, Hume, Kant, Nietzsche en MacIntyre.
Deugdelijk leven is een helder geschreven en interessante behandeling van de deugdethiek waarbij de auteur Aristoteles weliswaar als model neemt, maar toch de verschillen met de Griekse filosoof voldoende benadrukt en tegelijk duidelijk de historische ontwikkeling schetst. De opbouw is zeer didactisch, wat bij een studieboek als dit voor de hand ligt. Het enige minpunt is dat de tekst misschien te moeilijk is voor de doelgroep. Als handboek voor docenten filosofie zal dit boek zeker en vast zijn direct doel, namelijk als eindexamencahier filosofie, overstijgen.
|
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
