| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| De rattenvanger van Hameln. De wereldbank, armoede en ontwikkeling. |
|
 |
Francine Mestrum |
| |
Berchem, EPO- 2005 |
|
| |
De rattenvanger van Hameln is ontstaan uit boosheid en bezorgdheid, zo laat de auteur aan het begin weten. Haar boosheid geldt de stand van de wereld waarin vele toestanden schrijnend minder zijn dan het beste, het billijke en het rechtvaardige. De boosheid vertaalt zich onmiddellijk in de afwijzing van neutraliteit in de wetenschappelijke benadering. De benadering is die van de discoursanalyse; het boek levert een tekstkritiek.
Zo is Mestrum eigenlijk ook boos op haar onderwerp, het discours van de Wereldbank. Want die integreert in haar discours concepten van de derdewereldbeweging, maar haar vertoog blijft neoliberaal van strekking. De Wereldbank zingt deuntjes in de taal van de ngo’s en van de vakbonden maar in het verkeerde register – intussen zet zij haar neoliberale beleid onverkort voort, aldus Mestrum.
Gilbert De Swert stelt op de achterflap lakoniek: 'Het komt er niet alleen op aan de Wereldbank te interpreteren, het komt er nu vooral op aan de Wereldbank te veranderen.' Haar bezorgdheid grenst aan de paniek en machteloosheid. Want de ‘andersmondialiseringsbeweging’ is volgens Mestrum te traag om concrete alternatieven te formuleren en niet in staat meer te bieden dan doekjes voor het bloeden.
De schrijnende armoede en ongelijkheid die het boek zijn morele verontwaardiging verlenen, bezorgen het geen stilistische, wetenschappelijke of politieke meerwaarde. De discoursanalyse is zuiver oppositioneel, nooit genuanceerd, nooit constructief inhakend op tekst die de tegenstander biedt en voortdurend polariserend.
De basisanalyse mag dan al terecht zijn en weinig plaats laten voor optimisme, Mestrum zelf stijgt daar niet bovenuit door het bieden van een gearticuleerd alternatief of het uitwerken van concrete lokale recepten. Zo onderstreept zij ironisch genoeg haar stelling en versterkt ze de emoties die haar tot het schrijven van dit boek hebben aangezet. Want het laatste hoofdstuk 'een andere wereld is mogelijk', biedt weinig concrete alternatieven en blijft steken in machteloze kritiek op het bestaande: wat nodig is, is een breuk met de neoliberale logica, waarvoor andere machtsverhoudingen nodig zijn, waarvoor dan weer een sterke beweging nodig is.
De rattenvanger van Hameln wenst tot dat laatste bij te dragen en dat strekt tot eer. Over de kansen van het boek, zoveel jaren na No Logo en andere, kan men weinig spontaan enthousiasme opbrengen. Rattenvangers moeten mooie liedjes fluiten – anders volgt niemand hen. |
|
| |
Jos Leys |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
