| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Het zionisme bij nader inzien. |
|
 |
Hannah Arendt |
| |
Vertaald en ingeleid door Hella Rottenberg, Amsterdam, Mets & Schilt- 2005 |
|
| |
'De "zegevierende" joden zouden gaan leven in een land dat omringd wordt door een geheel vijandige Arabische bevolking, in isolement binnen grenzen die voortdurend bedreigd worden, zozeer in beslag genomen door fysieke verdediging dat alle andere belangen en activiteiten erin verdrinken.' (p.113). De scherpte van Arendts vooruitziende blik, zoals die blijkt uit voorgaand citaat, maakt haar essays over het zionisme en de oprichting van de staat Israël nog steeds actueel. Een selectie uit die essays, die in 1978 gepubliceerd werden als The Jew as Pariah, verschijnt in voorliggend – overigens mooi uitgegeven - boek voor het eerst in een Nederlandse vertaling Zij wordt voorafgegaan door een voortreffelijke inleiding en voorzien van een register van namen en begrippen.
Hannah Arendts (1906-1975) bemoeienis met de joodse zaak is vooral bekend via haar boek over het proces tegen Eichmann in 1961 in Israël: Eichmann in Jeruzalem. A Report on the Banality of Evil (1963) (in 2005 ook in vertaling verschenen bij Atlas). Haar betrokkenheid bij het zionisme dateert evenwel al van 1930 toen ze in Berlijn woonde. Na Hitlers machtsovername in 1933 werd Arendt maatschappelijk actief, wat snel tot haar vlucht naar Frankrijk geleid heeft, waar ze ging werken voor een zionistische jeugdorganisatie.
Na haar aankomst in New York in 1941 deed ze praktisch werk voor joodse vluchtelingen en werd ze actief als publicist. De essays uit deze bundel werden geschreven tussen 1945 en 1948. Door haar ontgoocheling over de oprichting van de staat Israël in datzelfde jaar staakte ze haar publicitaire strijd voor een vredelievend ‘joods vaderland’. Want daar was het haar om te doen, en dat hield een strenge afwijzing in van de idee van Herzl om het joodse vraagstuk op te lossen via het oprichten van een nationalistische staat. De gedachte van 'een land zonder volk voor een volk zonder land' getuigt immers van weinig politiek realisme. '… als de niet-zionisten hadden willen handelen als echte realisten in de joodse politiek, zouden ze hebben moeten hameren .(…) op de enige permanente werkelijkheid in de hele constellatie, te weten de aanwezigheid van Arabieren in Palestina.' (p.109), zo schreef ze kort voor de oprichting van de staat Israël.
'Aldus is het evident dat op dit ogenblik en onder de huidige omstandigheden een joodse staat alleen kan worden opgericht ten koste van het joodse vaderland.' (p.114). Zelf verdedigde ze het idee van een regionaal federatief verband, en later van een binationale staat.
Ze stond daarin niet alleen, en vond o.a. een geestesgenoot in Judah Magnes, de rector van de Hebreeuwse Universiteit in Jeruzalem. Het probleem was op dat ogenblik evenwel dat door de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog de interne discussie – het boek geeft ook een beeld van het pluralisme binnen het zionisme - was stilgevallen, waarbij de strekking die zich op Herzl baseerde het pleit beslecht had. In haar oordeel over die situatie zien we al belangrijke inzichten uit haar politieke filosofie verschijnen. 'Een eenstemmige opinie is een erg onheilspellend verschijnsel en een van de kenmerken van onze moderne massatijd. (…)
Van mening verschillen en zich ervan bewust zijn dat anderen anders denken over dezelfde kwestie behoedt ons voor die goden-zekerheid waarmee elke discussie wordt gesmoord en maatschappelijke betrekkingen worden teruggebracht tot die van een mierenhoop. Een eenstemmige publieke opinie neigt ertoe om degenen die anders zijn, fysiek uit te schakelen, want massale eenstemmigheid is niet het resultaat van overeenstemming, maar een uitdrukking van fanatisme en hysterie.' (p.105).
In een eerder essay had ze al die andere ‘goden-zekerheid’ bekritiseerd, nl. als ‘uitverkoren volk’ een aparte plaats te hebben in de geschiedenis. Juist die houding heeft volgens Arendt de joden belet om een politieke analyse te maken van het antisemitisme, en zich op een gepaste manier daartegen te verweren. En een joods nationalisme is volgens haar opnieuw een fout antwoord op een reeds ouder probleem. Niet alleen het historisch belang en de actualiteit van de discussie die Arendt aangaat maken dit boek tot interessante lectuur. Het is vooral in de manier waarop een zich ontwikkelende politiek-filosofische visie de confrontatie aangaat met een weerbarstige realiteit dat deze essays van blijvende waarde zijn. |
|
| |
Jef Peeters |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
