| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Operatie Barbarossa. De oorlog van Hitler en Stalin. |
|
 |
Laurence REES |
| |
Roeselare – 's-Gravenhage, Globe/ BZZTôH- 2001 |
|
| |
Voor de meeste mensen klinkt de naam Stalingrad niet onbekend. Toch geniet de oorlog die Hitler aan het oostfront voerde bij het grote publiek weinig bekendheid. Het ging nochtans om een gigantische militaire operatie: op 22 juni 1941 vielen drie miljoen Duitse manschappen over een front van 1200 kilometer de Sovjet-Unie aan. In het boek dat bij de drieledige documentaire Operatie Barbarossa hoort, zoekt Laurence Rees een verklaring waarom deze oorlog langs weerskanten ontaardde in een orgie van wreedheid. In vergelijking met de strijd tegen de Russen vonden Duitse soldaten de oorlog in het westen immers kinderspel.
Voor een deel is de verklaring te vinden in de karakters van de leiders van de oorlogvoerende landen. Zowel Hitler als Stalin waren meedogenloze mannen voor wie mensenlevens van weinig waarde waren. De wreedheid van de ene partij werd bestreden met een bevel tot nog grotere wreedheid vanwege de tegenpartij. Het resultaat was een bevolking die in een geweldspiraal gevangen zat, waaruit geen ontsnapping mogelijk was.
Langs de andere kant maakt Rees duidelijk dat deze oorlog van meet af aan een racistische vernietigingsoorlog was. Hitler was op zoek naar meer `Lebensraum' voor het Duitse volk en daarin was geen plaats voor de oorspronkelijke bevolking. De Duitse propaganda liet er voor de meeste Duitsers geen twijfel over bestaan dat de Russen tot een inferieur ras behoorden. Als `Untermenschen' werden deze mensen hoogstens als werkvee gedoogd. Dat hun leven voor de Duitse bevelhebbers geen enkele waarde had, bleek al bij de voorbereiding van de oorlog. In de planning van operatie Barbarossa wilden de generaals omwille van logistieke problemen dat het Duitse leger `van het land' zou leven. Door de diefstal van de oogst hield men er rekening mee dat miljoenen Russen de hongerdood zouden sterven.
Laurence Rees ontmaskert in zijn boek ook een aantal hardnekkige mythen. Zo rekent Rees af met de idee dat vele Duitsers de inval in de Sovjet-Unie als een dwaasheid beschouwden, waardoor het voor hen toen al duidelijk was dat Duitsland de oorlog zou verliezen. De auteur laat in tegendeel zien dat de Duitse Blitzkrieg in het oosten zodanige successen boekte dat niemand twijfelde aan de Duitse overwinning. Mede door Stalins militaire incompetentie en grootheidswaan oogstten de Duitse troepen gigantische overwinningen op een gedemoraliseerd Rode Leger. Het scheelde weinig of Hitler had de oorlog in het oosten gewonnen.
In navolging van andere onderzoekers rekent Operatie Barbarossa ook af met de mythe van een `propere' Wehrmacht die zich niet zou misdragen hebben en enkel bevelen uitvoerde. Door enkele goed gekozen getuigenissen wordt in het boek duidelijk dat wreedheid en sadisme eerder regel dan uitzondering waren.
De meeslepende tekst en knappe foto's vertellen het verhaal van een racistische oorlog waarin Hitlers grootheidswaanzin en meedogenloosheid Duitsland naar de afgrond voeren, terwijl Stalin door zijn aanvankelijke fouten tot grotere voorzichtigheid wordt aangemaand en uiteindelijk, dankzij de gruwelijke offers van zijn volk, wint. In deze strijd sneuvelden miljoenen soldaten — volgens recente berekeningen lieten alleen al bij Stalingrad twee miljoen Russische soldaten het leven — en stierven vijfentwintig miljoen Sovjetburgers.
Door de verwerking van nieuwe historische gegevens en de verklaringen van een aantal ooggetuigen die nu pas — na de val van het communistisch regime — durven spreken zal dit boek niet alleen de geïnteresseerde leek boeien, maar ook de historicus iets te bieden hebben. |
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
