| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Met gemengde gevoelens. Over eigenheid, identiteit en nationale cultuur. |
|
 |
Eric de Kuyper |
| |
SUN, Nijmegen- 2000 |
|
| |
Als we over andere volkeren spreken, maar ook wanneer we over onze eigen identiteit praten, gebruiken we gemakkelijk clichés: Fransen zijn immers chauvinistisch, Hollanders zijn gierig, Duitsers humorloos en Vlamingen hebben een talenknobbel. We menen al te vaak op deze manier de wezenskenmerken van een bepaalde cultuur of de eigenheid van een volk te hebben weergegeven.
Eric de Kuyper is zich in beide bovenstaande boeken bewust van dit gevaar. Het gaat hem niet om de essenties van de Franse, Belgische of Nederlandse cultuur. Eerder wil hij vreemde trekjes opsporen, `eigenzinnigheden' zoals hij het zelf noemt, waarover hij zich danig verwondert. Maar als de andere cultuur zo vreemd is, kan je moeilijk anders dan meteen de vraag naar je eigen identiteit en vreemdheid stellen. Daarbij beseft de Kuyper dat identiteit geen gegeven, maar een proces of een constructie is waarvan het resultaat nooit definitief vastligt.
Het eerste deel van Met gemengde gevoelens gaat uit van de ervaring van de auteur in eigen land een vreemde te zijn. Als tweetalige Brusselaar die veel van het Frans houdt, maar in het Nederlands schrijft, heeft hij zich uitgestoten gevoeld. Omdat hij katholiek werd opgevoed, was hij in bepaalde kringen niet welkom. In katholieke middens vond men hem dan weer niet katholiek genoeg. Het niet (willen) kiezen van een taal of politieke alliantie werd door anderen blijkbaar als een duidelijke keuze en (soms) als een bedreiging ervaren. Doordat de Kuyper bovendien al enkele decennia in Nederland woont en afwisselend daar, in Duitsland, Frankrijk en Zwitserland werkt, heeft hij het statuut van een bevoorrecht getuige als het gaat om de eigen(aardig)heden van de eigen en andere cultuur.
Kleine dingen om zich over te verbazen zijn er te over: de manier waarop Fransen op zondagochtend om gebak gaan, de Belgische en Franse rijkdom op dat vlak in vergelijking met de Nederlandse armoede, de wijze waarop Fransen een glas porto aanbieden (en geen `port' zoals de Nederlanders want dat maakt al een deel van het genot stuk, aldus de Kuyper), de geslotenheid van de Fransman in privé-aangelegenheden, de culinaire sterkten of zwaktes van bepaalde culturen, de taalperikelen en zoveel meer.
De Kuyper neemt deze kleine eigenaardigheden, dingen die doorgaans als betekenisloos worden beschouwd en plaatst ze in perspectief. Dan blijkt dat deze dingen wel degelijk betekenis en volgens de auteur ook waarde hebben. Maar niet alles in de Kuypers boek heeft betrekking op details. Zo schrijft hij pertinente dingen over het Nederlands Oranjegevoel en het gebrek aan historisch besef van de Nederlander, de decentraliserende tendensen in Frankrijk en België, de gewijzigde houding ten opzichte van de regio's in beide landen, het racisme van de Vlaming ten opzichte van zijn anderstalige landgenoten, de zelfdestructieve neiging van de Nederlander.
De semiotische scholing die de Kuyper heeft genoten, zijn ruime ervaring en zijn intelligentie maken van hem een fijnzinnig observator waardoor Met gemengde gevoelens en Een vis verdrinken boeiende lectuur is geworden. Al lijkt het alsof het eerste deel van Met gemengde gevoelens geschreven werd om de eruditie van de auteur breed uit te smeren, de gedrevenheid en bijtende spot van het antipolitieke betoog in het tweede deel zorgen voor een bijzondere leeservaring. Bij dit alles vraag je je als lezer wel af of de Kuyper af en toe toch niet de essentialistische toer opgaat. Bovendien lijken een aantal verklaringen voor de eigenaardige trekken die de auteur geeft, niet altijd even plausibel. Maar het literaire gehalte van beide boeken van de Kuyper staat in elk geval buiten kijf. |
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
