| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Over dieren. Vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Rein Ferwerda, |
|
 |
ARISTOTELES |
| |
Historische Uitgeverij, Groningen.- 2000 |
|
| |
Dat Aristoteles (384-322 v.C.) één van de grootste filosofen ooit is geweest, staat buiten kijf. Als universeel genie stortte hij zich met even grote overgave op de studie van de ethiek, de politiek, de retoriek als die van de logica, metafysica of de biologie. Het boek Over dieren biedt de lezer een Nederlandse vertaling van drie biologische werken van Aristoteles met name Lichaamsdelen van dieren (De partibus animalium), Beweging bij dieren (De motu animalium) en Voortbeweging bij dieren (De incessu animalium).
In zijn biologisch oeuvre ordent Aristoteles een enorme hoeveelheid empirische gegevens tot een overzichtelijk en zinvol geheel. Uiteraard stond hij niet alleen in voor het bijeenbrengen van zijn informatie. Hij maakte immers dankbaar gebruik van wat vissers, boeren, artsen, vroedvrouwen vertelden en putte ook uit materiaal dat door voorgangers was bijeen gebracht. Het verhaal gaat zelfs dat Alexander de Grote zijn soldaten opdracht gaf vreemde zaken mee te brengen voor zijn vroegere leermeester. Aristoteles beschouwde zichzelf niet als een pionier, maar wilde eerder tegenstellingen en tekortkomingen in de beweringen van zijn voorgangers aan het licht brengen. Zelf schrok hij er niet voor terug om zijn eigen fouten te corrigeren, wat blijk geeft van een oprecht wetenschappelijke instelling.
Door hedendaags onderzoek wordt ook duidelijk dat de opdeling van het oeuvre in vroege werken, waarin vooral de platonistische Aristoteles aan het woord is, en latere waarin de empiristische mentaliteit de overhand heeft, geforceerd is. Doorheen al zijn werken spreekt Aristoteles' empiristische instelling, zoals ook doorheen al zijn werken de invloed van Plato merkbaar is. Daarbij primeert bij hem het respect voor de verschijnselen. Om die reden ook beoogde Aristoteles nooit een systematische classificatie van het dierenrijk: een zware theoretische constructie zou mogelijk te weinig ruimte geven aan de specifieke gevallen die de natuur voortbrengt. Men mag de werkelijkheid geen geweld aandoen.
Uiteraard is Aristoteles ook een kind van zijn tijd. De klassiek Griekse overtuiging dat vrouwen inferieur aan mannen zijn, deed hem besluiten dat vrouwen minder hersenen hebben dan mannen. Een simpele telling had hem ook kunnen behoeden voor de foute idee dat mannen meer tanden hebben. Men kan ziende blind zijn. Zo heeft Aristoteles wel gemerkt dat vogels nieren hebben — hij spreekt immers van nierachtige organen — maar zegt toch dat vogels geen nieren hebben. Als vogels weinig drinken hadden ze in zijn oordeel ook geen nieren nodig. Zijn opvatting dat de natuur niets zonder grond doet, speelt hem hier op vreemde wijze parten.
Al is de biologie sinds Darwin compleet veranderd, toch heeft Aristoteles een grote betekenis voor het ontstaan van deze discipline. Sommige onderzoekers verbinden Aristoteles trouwens met Darwin en integreren een aantal noties van de Stagiriet in de evolutieleer. Precies daarom is het interessant dat zijn teksten nu voor een ruimer Nederlandstalig publiek toegankelijk zijn.
Rein Ferwerda heeft zich veel moeite getroost de uitgave gebruiksvriendelijk te maken. Zo heeft hij het boek van een interessante inleiding voorzien en de tekst door een beperkt aantal voetnoten verduidelijkt. Door de klassieke paginering van Aristoteles' werk over te nemen kan iedereen ook snel bepaalde passages opzoeken. Bovendien heeft de vertaler in de tekst zelf de belangrijke technische termen aangeduid en in de buitenmarge de oorspronkelijke, Griekse term gezet. In een glossarium op het einde van het boek kan de lezer de betekenis van deze begrippen gemakkelijk opzoeken.
Er is tenslotte ook een zaak- en naamregister, een lijst van de in dit werk voorkomende dieren, een appendix met de indeling van de diersoorten bij Aristoteles en een korte bibliografie die de geïnteresseerde lezer verder op weg kan helpen. Deze verzorgde uitgave mag zowel bij de specialist als de geïnteresseerde leek niet op de boekenplank ontbreken.
|
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
