| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| De bril van Darwin. Op zoek naar de wortels van ons gedrag. |
|
 |
Mark NELISSEN |
| |
Lannoo, Tielt- 2000 |
|
| |
Charles Darwins reis met de Beagle en de publicatie van The Origin of Species en later The Descent of Man markeerden een zodanige revolutie in de biologie, dat het niet overdreven is te stellen dat biologie vandaag evolutieleer is. Met de ontdekking van de DNA-molecule en de genen voltrok zich een tweede diepgaande revolutie, waarvan we de gevolgen nog nauwelijks kunnen overzien.
In De bril van Darwin laat Mark Nelissen zien welke consequenties deze ontdekkingen hebben als het eropaan komt het gedrag van de mens te verklaren, want ook dat is voor een groot deel genetisch bepaald. Vermits de evolutie zeer traag gaat en de mens de laatste 100.000 jaar nauwelijks verder gevolueerd is, moeten verklaringen voor ons gedrag gezocht worden in aanpassingen in een ver verleden en een vreemde omgeving, door Nelissen `het Moederland' genoemd. Vooral de gedragspatronen in verband met seksualiteit, agressie en communicatie dragen hierbij zijn belangstelling weg. De resultaten van dit onderzoek zijn ronduit fascinerend. Bovendien wil de auteur niet louter een opsomming geven van feiten, maar helpt hij de lezer op een gedragsbiologische wijze te denken, zodat hij zelf het systeem kan doorzien.
Boeiend in dit boek is ook dat er geregeld verwezen wordt naar ethische kwesties. Agressie, dominantie, seksualiteit, trouw e.d. zijn immers zaken die ons morele leven tot in zijn diepste wortels raken. Nelissen benadrukt uitdrukkelijk dat zijn vaststellingen geen normatief karakter hebben en dat de bevindingen van de gedragsbiologie misschien gebruikt kunnen worden om ongewenst gedrag te leren beheersen. Toch komt onwillekeurig de vraag op, waarin de menselijke vrijheid als keuzevrijheid precies bestaat, als men ziet hoe veel gedragingen genetisch geworteld zijn.
In het laatste hoofdstuk verlaat Nelissen het strikt wetenschappelijke standpunt en gaat hij enigszins uit de bocht. Hij behandelt hier de vraag naar het bestaan van God en de zin van het leven. Voor hem is het zonneklaar dat een wetenschappelijke denkwijze niet vergezeld kan gaan van een gelovige levenshouding. De godsidee geeft slechts een tijdelijke en oppervlakkige verklaring voor wat ons beroert. Het geloof in God neemt twijfels weg en geeft een warm, geborgen gevoel aan mensen die het wetenschappelijke denken te koud vinden. God bestaat echter uitsluitend als een meme — als een eenheid van culturele overdracht. De daarmee verbonden vraag naar de zin van het leven is volgens de gedragsbioloog een `verkeerde' vraag of een nonsensvraag. `Waarom' vraagt immers naar een reden, een uiteindelijk doel en het mag stilaan wel duidelijk zijn dat niemand een doel voor ogen had bij het ontstaan van het leven en de mens, maar dat alles alleen het resultaat is van evolutie en blind toeval.
Nelissen trekt de positivistische kaart en wie daarmee geen vrede neemt, is blijkbaar ongeschikt voor ernstig denkwerk. Dat de gedragsbiologie en het neodarwinisme grote gevolgen zullen hebben voor de geneeskunde en de psychiatrie spreekt vanzelf, maar op een ietwat naïeve wijze voorspelt Nelissen ook grote veranderingen voor de politiek die hij zonder veel omhaal gelijkstelt met `beleid'.
Met de bril van Darwin heeft Mark Nelissen een bijzonder boeiend en toegankelijk boek geschreven over een fascinerend onderwerp. Dat hij dit populair-wetenschappelijk werk afsluit met een atheïstisch credo kan men betreuren, maar doet verder geen afbreuk aan de globale kwaliteit van dit boek.
|
|
| |
Stef Leemen |
|
| Andere Boekbesprekingen |
|
|
|
