| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Juni - Nummer : 2/2007 |
| |
| Keeping up appearances
Morele opvoeding en fatsoen |
| Hans Van Crombrugge |
| |
Pagina : 108 - 119 |
|
| |
Een tijdje geleden vroeg de ouderraad van een grote school mij om een voordracht te houden over fatsoen. De raad vond dat de leerlingen zich soms wel erg onbeschoft gedroegen. Vandaar de vraag of we niet opnieuw meer aandacht moeten besteden aan beleefdheid, welvoeglijkheid, goede manieren, beschaafde omgangsvormen? Mijn eerste reactie was er één van terughoudendheid. Over morele vorming, over grote waarden als rechtvaardigheid, tolerantie, deugdzaamheid valt heel wat te zeggen, maar regeltjes voor beleefdheid en fatsoen als pedagogisch thema nemen?
Morele vorming is toch niet hetzelfde als het inleiden in conventies inzake omgangsvormen? Ethiek is toch geen etiquette; politiek is toch geen politesse; welvoeglijkheid toch iets anders dan deugdzaamheid?
Feitelijk hanteerde ik dus in mijn eerste reactie het onderscheid dat zo gemakkelijk gemaakt wordt tussen conventie en moraliteit, tussen het volgen van gedragsnormen en ethisch verantwoord gedrag, tussen etiquette en ethiek, tussen politesse en politiek, tussen beleefdheid en deugdzaamheid. Is dergelijke opdeling wel terecht?
Dat onbeschoftheid iets anders is dan immoreel gedrag is duidelijk. Een mens kan beleefd zijn en tegelijk juist erg onzedelijk. Is welvoeglijkheid niet vaak de dekmantel voor ethisch ongeoorloofd gedrag? Het onderscheid moet zeker worden gemaakt, maar is er bij het verschil ook geen verband tussen ethiek en etiquette, tussen politesse en politiek? Is er geen relatie tussen onbeschoft gedrag en immoreel gedrag dat in opvoeding zich toont?
Na enig nadenken ben ik dan ook ingegaan op de uitnodiging om te spreken over fatsoen. Mijn stelling is immers dat het onderscheid tussen conventionele gedragsregels en morele normen pedagogisch gezien – dus vanuit de ervaring in het gebeuren van het opvoeden– in hoge mate irrelevant is. Beleefdheid, welvoeglijkheid, goede manieren staan weliswaar voor culturele, en dus in zekere zin arbitrair bepaalde vormen van omgang tussen mensen, maar dat sluit niet uit dat ze een onvervangbare moreel-pedagogische lading hebben. Etiquette is kleine ethiek, politesse heel kleine politiek; maar ‘wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd’.
Deze wijsheid is vooral een waarheid voor wie kinderen wil opvoeden tot moreel hoogstaande wezens. Ook de edele morele deugdzaamheid moet passeren langs de kleine beleefdheidsregels. Het leren samenleven van mensen vraagt niet alleen om een grote politiek en een grote ethiek, maar eerst en vooral vereist het de kleine maar fijne, bescheiden maar o zo belangrijke goede manieren. Fatsoensregels hebben immers als functie het voorkomen van ergernis. Samenleven vergt niet alleen tolerantie, maar ook en eerst en vooral het niet storen van de ander. Goede manieren bestaan uit het ‘geen aanstoot geven’.
In wat volgt wil ik deze stelling verder uitwerken. Ik zal eerst argumenten ontwikkelen voor het belang en de betekenis van goed fatsoen voor opvoeding en samenleving. Vervolgens zal ik nagaan op welke wijze goede manieren bijgebracht kunnen worden. In een derde stap probeer ik wat dieper in te gaan op wat de inspiratie is en toetssteen moet zijn om goede manieren 'goed' te noemen en wat dus goede redenen zijn om fatsoen met morele vorming te verbinden. Ik ben me bewust dat deze reflecties verkenningen zijn die in vele opzichten verder uitgewerkt moeten worden en dus in hoge mate onrijp zijn. Ideeën rijpen echter niet, maar moeten geuit worden om in de discussie die ze oproepen verder ontwikkeld te worden.
|
|
 280,52 Kb |
|
|
|
|
Recentste uitgave
22 (2012) 4 |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
