| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Januari - Nummer : 1/2000 |
| |
| Woord vooraf: de onderlinge betrokkenheid van de mensen in de moderne samenleving |
| Bart Pattyn |
| |
Pagina : 1 - 2 |
|
| |
Elke tijd kent zijn vaandels. Ze wapperen in redevoeringen, kritieken en discussies, ongeacht of ze nu al dan niet in marsen worden voorop gedragen. Ze symboliseren gewoonlijk een verzet: verzet tegen onderdrukking, miskenning of onrechtvaardigheid. Dat is nu niet anders, alleen is in de moderne samenleving de onderlinge betrokkenheid van de mensen die dit verzet aantekenen veranderd. Steeds minder burgers vertrouwen erop dat ze voor de moeilijkheden die ze ondervinden een beroep kunnen doen op traditionele instellingen of politieke partijen. Daarom vinden private belangen steeds moeilijker hun weg naar het publieke debat en komen ze nauwelijks op de politieke agenda. Er is slechts één uitzondering op die regel en dat is `onveiligheid'. Dat thema haalt alle latent ongenoegen naar boven en wordt daardoor opgeladen met een belang dat niet meer in verhouding staat tot de realiteit. Het is zo goed als onmogelijk dit symptoom te bestrijden zonder rekening te houden met het gebrek aan communicatie dat eraan ten grondslag ligt. Dit probleem wordt uitdrukkelijk aan de orde gesteld in de discussietekst: Moderne media en sociale dialoog die in dit nummer wordt opgenomen.
De reden waarom mensen zich steeds minder verenigen om individuele belangen aan te kaarten, houdt wellicht verband met de weerzin tegen elke ideologische of morele bevoogding. Mensen willen zich vrij voelen. Ze nemen aan dat iedereen voor zichzelf moet kunnen uitmaken wat hij of zij de moeite waard vindt. Ze zijn ervan overtuigd dat geen enkele persoon of instantie zich kan uitspreken over de preferenties van iemand anders. Elk individu tekent verzet aan tegen bevoogding. Dit nieuwe vaandel wordt dan ook uitgedragen in verspreide slagorde: ieder draagt het voor zich uit.
Het verhaal van de ontvoogding kan op twee manieren worden verteld. Ofwel beklemtoon je het succesvolle verzet tegen de bemoeizucht van traditionele drukkingsgroepen. Ofwel benadruk je dat de onverschilligheid ten aanzien van wat zich binnen de private sfeer van elk individueel leven afspeelt steeds groter is geworden. Het kan je medemensen steeds minder schelen wat je onderneemt. Je moet zelf maar zien wat je ervan maakt. Het zijn twee interpretaties van dezelfde tendens met dezelfde conclusie: over wat iemand met zijn of haar eigen leven doet moet iedereen 'zelf' beslissen.
De legitimiteit van het meesterschap over het eigen `zelf' berust voor een deel op de idee dat het `zelf' een ondeelbaar karakter heeft. Idealiter is een man ook een man uit één stuk of een vrouw een vrouw van haar woord, maar in de praktijk is dat niet altijd het geval. Mensen lijken voor zichzelf vaak iemand anders. Er zijn mensen die goed met zichzelf kunnen opschieten, maar er zijn er ook die zich helemaal niet kunnen verzoenen met het beeld dat ze in de spiegel zien of de notie die ze van zichzelf hebben. Voor sommigen is hun lichaam een trouwe vriend, voor anderen een object van overbezorgdheid, voor nog anderen een bron van ergernis of zelfs haat. Zeker als je rekening houdt met veranderingen van iemands gemoedsgesteltenis of de schommelingen van diens humeur kan je moeilijk beweren dat mensen onverdeeld samenvallen met alles wat in de loop van hun geschiedenis tot hun zelf behoort.
Als dat waar is en ik voor mezelf tegelijk een ander ben, kan ik dan het recht op zelfbeschikking met hetzelfde gemak verdedigen als sommigen tegenwoordig doen? Het antwoord op die vraag zou kunnen zijn: “Natuurlijk, want als ik niet zelf over mijn eigen leven mag beslissen, ongeacht of dat nu een meervoudig leven betreft of niet, wie dan wel?” Het lijkt moeilijk om op die objectie te reageren zolang men er niet in slaagt de gesprekspartner te overtuigen van het feit dat de menselijkheid van iemands drijfveren teruggaat op de humaniserende inwerking van diens omgeving. Mensen die het zelfbeschikkingsrecht door dik en dun verdedigen huldigen doorgaans een te groot vertrouwen in de natuurlijke capaciteit van elk individu. Enerzijds siert hen dit vertrouwen, omdat het lijkt te berusten op een
respect voor elk menselijk individu. Anderzijds discrediteert dat vertrouwen hun feitelijke opties omdat het berust op een naïeve wensdroom. Niemand slaagt erin om autonoom een goede verstandhouding te vinden met de feitelijkheid van de eigen lichamelijke, sociale en culturele realiteit. Mensen moeten in extreme gevallen door de overheid tegen zichzelf in bescherming worden genomen. Dat is zeker het geval wanneer er sprake is over leven en dood. Als ik respect moet tonen voor het leven van een ander, waarom dan ook niet voor het leven van mezelf voor wie ik in menig opzicht ook een 'ander' ben?
De notie zelfbeschikking is niet vreemd aan de actuele discussie over euthanasie. Die discussie is in velerlei opzichten complex. Men kan alleen maar hopen dat ze sereen en zo genuanceerd mogelijk zal gevoerd worden. Over het euthanasievraagstuk vindt men in dit nummer belangrijke standpunten van Paul Schotsmans, Jos Vermylen, Herman Nys en Bert Brouckaert. Verder vindt men in dit nummer de tekst van de Dondeyne-lezing 1999. Jos De Beus sprak toen over `Schending van mensenrechten als aanleiding tot oorlog'. Zoals gewoonlijk vindt men in dit nummer de verslagen en aankondigingen van verschillende onderzoeksgroepen en centra voor ethiek en een reeks boekbesprekingen.
|
|
 70,36 Kb |
|
|
|
|
Recentste uitgave
23 (2013) 1 |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
