| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| Oktober - Nummer : 3/2000 |
| |
| Woord vooraf: integriteit |
| Bart Pattyn |
| |
Pagina : 155 - 156 |
|
| |
Verschillende politieke families en instellingen met een klassieke ideologische signatuur bezinnen zich over hun identiteit. Of hun `vernieuwing' kans op slagen heeft is moeilijk te voorspellen, maar dat het geen sinecuur zal zijn, is zonder meer duidelijk. Cruciaal voor het resultaat is het doel dat men voor ogen heeft. Ofwel wil men een zo ruim mogelijk aantal mensen bereiken en zal men in functie daarvan een `klant-vriendelijke' visie ontwikkelen; ofwel gaat men ervan uit dat men moet zoeken naar een nieuwe concretisering van specifieke levensbeschouwelijke beginselen.
De eerste optie lijkt op deze van een manager die bekommerd is om het marktaandeel van zijn product. Op basis van studies over wat mensen spontaan interesseert, gaat hij op zoek naar thema's waarmee hij zich in een concurrentiële omgeving kan profileren. Maar in een samenleving waarin de grote materiële ongelijkheden weggewerkt zijn, bestaan er geen uitgesproken verschillen in spontane interesses. Iedereen wil een veilig, welstellend en sociaal verzekerd leven leiden. En zo schuiven de ideologische tegenstellingen steeds dichter naar elkaar op en lijkt vernieuwing op het creëren van een originele advertentie voor een `product' dat in niets verschilt van de `producten' van de concurrentie.
De tweede optie is al evenmin evident. Het benadrukken van principiële visies veronderstelt immers van de kiezer de bereidheid om positie te nemen tegen de eigen spontane interesses en verlangens in en dat ligt niet voor de hand. In In Search for Politics schrijft Zygmunt Bauman dat onze huidige samenleving zich van de voorgaande onderscheidt door het feit dat er slechts één restrictie wordt getolereerd: de restrictie dat er geen restricties mogen worden opgelegd. In de actuele samenleving wordt niet gemakkelijk aanvaard dat er aan spontane wensen en intuïties limieten worden gesteld.
Precies dit gegeven maakt het vernieuwen van ideologiën zo moeilijk. Dat kan worden geïllustreerd met een aantal voorbeelden. Specifiek voor een christelijke levensbeschouwing is de overtuiging dat alles in dit leven betekenis heeft in het licht van Gods aanwezigheid. Christenen nemen aan dat mensen de waarde van hun inspanningen en ambities, inzet en engagement niet zelf bepalen. Uiteindelijk is het God, die zich heeft getoond als kwetsbaar medemens, die het laatst oordeelt. Het vergt in deze tijd van toenemende secularisering wellicht een grotere inspanning om dit eschatologisch voorbehoud ernstig te nemen. Men kan de burger sparen door om dit gegeven heen te wandelen, maar op die manier snijdt men het hart uit de christen-democratische visie.
De socialistische beweging kenmerkt zich door een niet aflatend streven naar universele rechtvaardigheid. Ook dit politiek engagement vergt ongetwijfeld een grote inspanning wanneer ze wordt verondersteld van mensen die hun welstellendheid al dan niet terecht bedreigd zien door minder begoede medeburgers ongeacht of deze hier reeds geruime tijd wonen of hier uit bittere ellende zijn neergestreken. Om de burger te ontzien zal men in een welvarende samenleving geneigd zijn om deze principiële optie te verbloemen. Ook de liberale visie waarin universele vrijheidsrechten een fundamentele plaats innemen zijn niet zonder meer verzoenbaar met de spontane angst voor politieke en economische vluchtelingen.
Elke klassieke ideologische strekking impliceert meerdere correcties op het passief toegeven aan groepsegoïsme en het recht van de sterkste. Deze correcties veronderstellen een zekere offerbereidheid — iets waar het, volgens Bauman steeds meer aan ontbreekt. Maar wat als er een meerderheid ontstaat die zichzelf straffeloos beschouwt als de navel van de wereld, en er geen enkele politieke instantie meer is met onverbloemde en integere idealen
Ik weet niet of Baumans analyse volledig juist is en, zelfs als ze correct is, of we er iets kunnen van leren omdat de auteur niet toont hoe men er kan in slagen van offerbereidheid opnieuw een gangbare deugd te maken. Het lijkt er in ieder geval op dat wanneer men de burger wil ontzien `vernieuwing' bestaat uit het afvijlen van alle mogelijke scherpe kantjes in de hoop daardoor een aantrekkelijk product te creëren, waardoor de klassieke ideologische visies steeds verder evolueren naar een bloedeloos gemiddelde.
Is het echter verstandig de burger te behandelen als een verwende klant, iemand die best wordt ontzien en gevleid? Misschien kan het vertrouwen in de politiek enigszins worden hersteld als politici en verantwoordelijken van instellingen opteren voor een consequentere actualisering van de idealen waaraan hun beweging haar identiteit ontleent, ook als dit ten koste gaat van een grote aanhang.
Van iemand die zijn principes wijzigt in functie van de omstandigheden zeggen we dat hij niet integer is. Hetzelfde kan gezegd worden van instellingen. Misschien is het precies dit soort gebrek aan integriteit dat de burger dwars zit.
Ook aan de KU Leuven wordt nagedacht over de ideologische identiteit van de instelling. Tijdens de herfstvergadering van het Overlegcentrum, de Mgr. A. Dondeyne lezing en tijdens het colloquium Catholic Intellectual Traditions in the Humanities and the Human Sciences werd er grondig over gediscussieerd. We komen daar in een volgend nummer ongetwijfeld op terug.
In het voorliggende nummer analyseert Frans De Wachter het effect van doping op sport terwijl Yvonne Denier met behulp van Harry Frankfurt de betekenisstructuur van de kinderwens analyseert. Er is een korte nota over extreem-rechts en er is nieuws van de diverse centra en onderzoeksafdelingen.
|
|
 74,25 Kb |
|
|
|
|
| Recentste uitgave 14/3 (2004) |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Centra |
|
|
 |
Centrum voor Agrarische Bio- en Milieu-Ethiek |
|
Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht |
|
Centrum voor Economie en Ethiek |
|
Centrum voor Ethiek en Waardeonderzoek |
|
Centrum voor Ethiek, Sociale en Politieke Filosofie |
|
Ethics.be |
|
Overlegcentrum voor Ethiek |
|
Spiritualiteit in Economie en Samenleving |
|
|
|
|
