| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| December - Nummer : 4/2000 |
| |
| Woord Vooraf: Expliciete en impliciete morele motieven |
| Bart Pattyn |
| |
Pagina : 219 - 220 |
|
| |
In Bernard Williams' Morality staat dat schrijven over ethiek een gewaagde onderneming is, niet zozeer omdat het om een moeilijk onderwerp gaat en ook niet omdat schrijven op zich een lastig karwei vormt, maar vooral omdat wie schrijft over ethiek twee specifieke risico's loopt. Vooreerst leent het onderwerp zich niet tot het camoufleren van onwetendheid, waardoor uit wat men schrijft snel kan worden opgemaakt dat men er mogelijks geen verstand van heeft en ten tweede loopt men kans dat men, wanneer men ernstig wordt genomen, mensen misleidt. Er zijn weinig ethici die de eerste moeilijkheid uit de weg gaan, terwijl het tweede risico vrijwel nooit wordt gelopen. Dat laatste komt ofwel omdat ethici het zichzelf onmogelijk maken ernstig te worden genomen, ofwel omdat ze weigeren over voldoende belangrijke zaken te schrijven, ofwel omdat ze beide alternatieven combineren. Terugblikkend op wat over ethiek verscheen, noemt Williams dit de trieste waarheid, maar ik vermoed dat hij die waarheid niet echt betreurt.
Het is sinds Hume een Angelsaksische traditie het eigen denken niet al te ernstig te nemen en er zich steeds van bewust te blijven dat datgene waar we uiteindelijk op betrouwen onberedeneerd blijft. Dat ethiek de laatste jaren op de voorgrond trad, is vanuit dit perspectief niet helemaal toe te juichen. Het is immers niet zeker dat we erbij winnen als meer mensen hun expliciete opvattingen over allerhande ethische kwesties bloedernstig nemen. Wat mensen expliciet zeggen en denken sluit immers niet altijd aan bij datgene waar ze intuïtief van uitgaan of daadwerkelijk op betrouwen. Laat me verduidelijken wat ik bedoel. Mensen kunnen expliciet beweren dat ze ook zonder familie en vrienden gelukkig kunnen zijn, terwijl ze die familie en vrienden in de praktijk helemaal niet kunnen missen. Pas op het moment dat hun naaste omgeving hen de rug toekeert, zal deze vergissing blijken, maar dan is het te laat. Op dezelfde manier kunnen mensen allerlei expliciete objecties maken tegen morele grenzen en taboes terwijl ze niet beseffen dat ze zonder die grenzen zichzelf en hun gemeenschap schade berokkenen. Het trieste is dat op het moment dat ze dat inzien de weg terug niet meer bestaat. Het is immers eigen aan een morele doorgang dat wanneer men de deur op een kier zet men ze nooit meer dicht krijgt.
Expliciete en principiële discussies zijn ongetwijfeld belangrijk, maar ze worden vaak gevoerd wanneer de hardhorigheid reeds ongeneesbaar is geworden. Hoewel het een werk van lange adem is, is het lonender royaal te investeren in allerlei organisaties en verenigingen die instaan voor de kwaliteit van impliciete morele motieven. Het creren van een alert ethisch klimaat berust op groepsdynamische factoren die we best niet uitsluitend laten bespelen door competitieve media. Die produceren veeleer een angstig en wispelturig ongenoegen dat elke positieve ingesteldheid ondermijnt. Om het kritisch vermogen van een gemeenschap te garanderen, is een breed veld van diverse soorten groepen een noodzakelijke voorwaarde. Burgerschap en engagement worden dan ook vaak in verband gebracht met `sociaal kapitaal'. In dit nummer wordt dit begrip uitvoerig besproken naar aanleiding van de recent verschenen bundel onder redactie van Marc Hooghe: Sociaal kapitaal en democratie (Leuven, Acco, 2000).
Op het ogenblik is het maatschappelijk klimaat waarin we leven achterdochtig, prikkelbaar, niet-coperatief en weinig inspirerend. Uit een aantal studies blijkt dat, zoals in vele andere westerselanden, vertrouwen en hoop ontbreken.
De initiatiefnemers voor de Multatuli-lezing 2001 willen dit probleem onder de aandacht brengen via twee uitstekende gastsprekers: Robert Putnam (de gangmaker van het begrip `sociaal kapitaal') en Mary Douglas. Beide internationaal bijzonder gewaardeerde wetenschappers gaan in op de oorzaken van `angst en onzekerheid in de moderne samenleving'. U zal er in de komende nummers van Ethische Perspectieven ongetwijfeld meer over vernemen.
In het voorliggend nummer vindt u de neerslag van enkele lezingen gehouden ter gelegenheid van het colloquium `Mounier en de actualiteit van het personalisme' dat werd georganiseerd door het SPES-netwerk in samenwerking met het Centrum voor Economie en Ethiek op 15 december 2000. Daarnaast vindt u zoals aangekondigd een bijdrage over het levensbeschouwelijk karakter van onze universiteit.
|
|
 90,08 Kb |
|
|
|
|
Recentste uitgave
21 (2011) 2 |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
