| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| December - Nummer : 4/2000 |
| |
| Het personalisme van Bernard Edelman |
| Antoon Vandevelde |
| |
Pagina : 236 - 242 |
|
| |
Het is niet vanzelfsprekend om de actualiteit van het personalisme te bespreken aan de hand van het werk van Bernard Edelman. Deze jurist en filosoof is namelijk bekend geworden als marxistisch theoreticus uit de school van Louis Althusser. Zoals bekend was het althusserisme wars van alle humanisme en leunde het sterk aan bij het structuralisme. De relativering van het subject: dat was het programma van Althusser, Lévi-Strauss, Foucault, Lacan en andere meester-
denkers uit de jaren '70. Het subject werd beschreven als een effect van structuren en systemen. Het werd gehandeld eerder dan dat het zelf handelde. Geen denken stond ooit zo ver af van het personalisme.
Het althusserisme was nu wel hypertheoretisch, maar het heeft toch — meer dan andere takken van het marxisme — heel wat creatief denken en empirisch onderzoek geïnspireerd. Zo schreef Edelman in de jaren '70 twee opmerkelijke werken die vooral door rechtstheoretici en rechtsfilosofen druk werden gelezen. Het eerste, Le droit saisi par la photographie, ging over intellectuele eigendomsrechten, in die tijd een relatief nieuw onderwerp. Het tweede, La légalisation de la classe ouvrière, behandelde een historische episode uit het arbeidsrecht. Edelman was een kritische jurist, die zich niet bezighield met de verdediging van de Sovjet-Unie of van de planeconomie, maar die de marxistische concepten gebruikte om zijn eigen maatschappij en het recht dat ze voortbracht kritisch te analyseren.
Begin de jaren '80 lijkt Edelman zich eerst tot Freud en diens massapsychologie te bekeren. L'homme des foules is een bijtend scherpe analyse en vergelijking van de diverse totalitarismen van de eerste helft van deze eeuw. Lenin, Stalin, Hitler en Mussolini worden beschreven als de symptomen van een regressie waarin de rede volledig ontspoord is geraakt: “la déraison de la raison”, waarbij alle limieten overschreden zijn, zodat de fascinatie voor de leider het enige cement kan worden dat de massa's verenigt. Tegenover dit irrationalisme staat dan een hyperrationeel westers juridisch systeem, dat minutieus begrippen en statuten definieert en zo orde schept. De mens van het recht en de massamens zijn echter niet zonder meer elkaars tegenpolen. Beide worden beheerst door een zelfde hunkering naar orde en eenheid.
Snel daarna beginnen Edelmans concepten te verschuiven. De hedendaagse verschijningsvorm van het totalitarisme wordt “la technoscience” – het wetenschappelijk-technologisch-economisch complex waarover in ons land Etienne Vermeersch ooit schreef. Het recht wordt tweeslachtig. Er is een recht dat zijn eigenstandigheid verliest en dat de vrije baan geeft aan allerlei nieuwe vormen van uitbuiting van mens en natuur en er is het ouderwetse recht dat er vanuit zijn eigen logica toe wordt gebracht om weerstand te bieden tegen al wat de mens als persoon, in zijn waardigheid, bedreigt. De ommekeer in het werk van Edelman blijkt te zijn verbonden met zijn lectuur van Kant. Die wordt verhaald in een klein freudiaans geïnspireerd, half literair boekje onder de titel La maison de Kant. Het hele traject van Edelmans denken kan men sinds kort terugvinden in een dik boekwerk, waarin zijn belangrijkste tijdschriftartikels van de laatste dertig jaar zijn verenigd onder de titel La personne en danger. Ik beschrijf eerst kort de samenhang van dit denken en illustreer vervolgens aan de hand van enkele voorbeelden hoe Edelman vanuit het recht een geactualiseerde vorm van personalisme presenteert.
|
|
 131,21 Kb |
|
|
|
|
| Recentste uitgave 15/2 (2005) |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Centra |
|
|
 |
Centrum voor Agrarische Bio- en Milieu-Ethiek |
|
Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht |
|
Centrum voor Economie en Ethiek |
|
Centrum voor Ethiek en Waardeonderzoek |
|
Centrum voor Ethiek, Sociale en Politieke Filosofie |
|
Chaire Hoover d'ethique et sociale |
|
Ethics.be |
|
Master in Applied Ethics |
|
Multatuli-lezing |
|
Overlegcentrum voor Ethiek |
|
SPES-Forum Vzw |
|
|
|
|
