| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| September - Nummer : 3/2003 |
| |
| De koppeling van levensbeschouwing aan onderwijs |
| Bart Pattyn |
| |
Pagina : 132 - 137 |
|
| |
Laat ons ons geen illusies maken: de koppeling van onderwijs aan levensbe-schouwing wordt door een groeiend aantal mensen beschouwd als onbetamelijk, naïef, en uit de tijd. Onbetamelijk omdat ze ingaat tegen datgene waar onderwijs vandaag voor staat: mensen kritisch en autonoom leren nadenken. Hoe kan je leerlingen of studenten kritisch en autonoom leren nadenken, als je hen iets bepaalds wil doen denken? Als onderwijs in functie staat van een bepaalde levensbeschouwelijke optie, hoe kan je dan weerleggen dat het om indoctrinatie gaat?
Men vindt de koppeling niet alleen onbetamelijk maar ook naïef. Naïef omdat er in de concrete praktijk weinig ruimte bestaat voor levensbeschouwelijke kanttekeningen. De leerlingen of de studenten van vandaag moeten zich morgen handhaven in een harde wereld. Met de voorbereiding daarvan hebben zij en hun leerkrachten meer dan hun handen vol. Op het eiland waarop ze zullen aanspoelen staan geen wuivende palmen. De kennismaatschappij is niet barmhartig. Ze is er voor diegenen die autonoom en creatief met complexe algoritmen kunnen omgaan.
Alleen goed opgeleide mensen kunnen er de machtsfactor van hun intellectuele capaciteit op allerlei terreinen strategisch uitspelen om persoonlijke belangen veilig te stellen en een mooie carrière uit te bouwen. Voor wie in het onderwijssysteem faalt, is de kennismaatschappij onherbergzaam: te ingewikkeld, te overweldigend, te onbegrijpelijk, te onvoorspelbaar, te onbetrouwbaar. Onderwijs is cruciaal om in het winnende team te raken. Alle zaken die er vanuit levensbeschouwelijk oogpunt worden aan toegevoegd, zijn franjes. Datgene waarin we worden gesocialiseerd, wordt gedicteerd door datgene waarvoor we worden gesocialiseerd en dat is een harde wereld, of je dat nu fijn vindt of niet.
De koppeling is voor een groeiend aantal mensen niet alleen onbetamelijk en naïef, maar ook uit de tijd. Uit de tijd omdat we niet langer leven in een samenleving waar mensen ondergeschikt zijn aan groepsideologie en zich bijgevolg niet meer laten dicteren door dogmatische denkbeelden.
Mensen hebben zich bevrijd van schaamte en schuldgevoelens en komen op voor zichzelf. Het wordt vandaag niet getolereerd dat om het even welke morele instantie zich vanuit levensbeschouwelijk oogpunt uitspreekt over de ethische kwaliteit van iemands persoonlijke ambities, preferenties, wensen of verlangens. Het moderne individu wordt in zijn private sfeer beschouwd als volstrekt soeverein.
De objecties tegen de koppeling van levensbeschouwing aan onderwijs berusten alle drie op een optie voor individuele ontplooiing. De eerste objectie beroept zich op de ontplooiing van het autonome en kritische denken. De tweede objectie, de meest ongezouten, berust op wat Robert Bellah het ‘utilitaristisch individualisme’ noemt: het boudweg denken in termen van macht en materiële welstand, met de verontschuldigende toevoeging dat dit soort denken tenminste niet hypocriet is. De derde objectie steunt op wat Bellah ‘expressief individualisme’ heeft genoemd. ‘Expressief individualisme’ gaat doorgaans gepaard met de idee dat elke mens op zich een soort microkosmos vormt en dat iedereen, indien dat nodig mocht blijken, vanuit zichzelf de hele beschaving opnieuw kan uitvinden.
In dit paradigma wordt het individu niet gedacht als een paracommando op overlevingstocht in een jungle, maar als een estheet op zoek naar datgene wat het leven verrijkt en diepgang verleent. Deze mens is op zoek naar allerlei boeiende ervaringen, belangrijke ontmoetingen, schitterende gebeurtenissen. Het nettoresultaat is de in magazines verheerlijkte reiziger, fijnproefster, avonturier of mystica. Maar – en dat wil ik beklemtonen – de ‘expressieve individualist’ is in principe net zo op zichzelf betrokken als de ‘utilitaristische individualist’.
|
|
|
|
|
| Recentste uitgave 15/1 (2005) |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Centra |
|
|
 |
Centrum voor Agrarische Bio- en Milieu-Ethiek |
|
Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht |
|
Centrum voor Economie en Ethiek |
|
Centrum voor Ethiek en Waardeonderzoek |
|
Centrum voor Ethiek, Sociale en Politieke Filosofie |
|
Chaire Hoover d'Ethique Economique et Sociale |
|
Ethics.be |
|
Master in Applied Ethics |
|
Multatuli-lezing |
|
Overlegcentrum voor Ethiek |
|
SPES-Forum Vzw |
|
|
|
|
