| |
 |
| Ethische Perspectieven |
|
| December - Nummer : 4/2004 |
| |
| Woord vooraf: De bijziendheid ten aanzien van de andere |
| Bart Pattyn |
| |
Pagina : 371 - 372 |
|
| |
Het lijkt erop dat het aantal mensen dat kiest voor een radicaal beleid toeneemt en dat de tegenstelling tussen diverse subculturen verscherpt.
In de Verenigde Staten werd gekozen voor een president die houdt van een frontale aanpak en van klare, maar ongenuanceerde tegenstellingen. De ontreddering in Irak – het aantal ontvoeringen, terechtstellingen en bomaanslagen is er niet meer bij te houden –, de ellende in het Midden-Oosten en de afschuwelijke oorlog in Tsjetsjenië gaan onverstoorbaar verder.
In Nederland werd een extravagant columnist door fanatici in koelen bloede vermoord en zijn er bomaanslagen op en brandstichtingen bij mosliminstituties.
In Vlaanderen maakt de extreem-rechtse partij zich op om weldra formeel een onberispelijke indruk te maken met een nieuw profiel en een nieuwe naam. Er kan de partij formeel geen racisme meer worden verweten. Toch zegt de partijtop de oude opties trouw te zijn gebleven. We hebben er het raden naar wat dat betekent. Voor het ogenblik maakt ongeveer één op vier Vlamingen de partij sterk en ziet een meerderheid geen graten in regeringsdeelname.
Een goede vriend van me, een expert in de politieke wetenschappen, vindt dat allemaal niet zo verontrustend. Het ligt wellicht aan zijn karakter, maar het gebeurt zelden dat de geschiedenis hem nerveus maakt. Ik herinner me dat hij me, telkens het aantal stemmen voor extreem-rechts een sprong vooruit maakte, glimlachend heeft gerust gesteld. Hij vertrouwt erop dat extreme ideeën zullen imploderen en dat het fascisme nog heel ver weg is.
Als het over de Verenigde Staten gaat wijst hij mij erop dat nog nooit zoveel mensen geëngageerd hebben deelgenomen aan het politieke debat en ook wat het moslimfunda-mentalisme betreft, zijn er volgens hem geen redenen tot paniek. Er is iets in zijn manier van denken en doen dat me ontwapent: zijn rotsvast geloof in rede, dialoog, vrijheid en democratie. Ik wenste dat ik zijn geloof kon delen en dat ik net zo onverstoorbaar kon glimlachen. Laat me dat geloof liberaal noemen, in de betekenis die daar in de Verenigde Staten aan gegeven wordt.
De reden waarom het liberale geloof ontwapenend blijft, is dat er voor de idealen die het voorhoudt, weinig alternatieven zijn. Het zal heerlijk zijn in een samenleving te leven waarin mensen zelfbewust op basis van eigen inzichten en een persoonlijke achtergrond individuele keuzes maken en daarover redelijk overleggen.
Wat het liberale project moeilijk maakt, is het optimistisch perspectief op de realisatie van zijn doelstellingen. Mensen zouden nu reeds beantwoorden aan de idealen van vrij, redelijk en autonoom denken, en daar waar ze dat niet doen, komt dat omdat het hun wordt verhinderd. Het volstaat externe dwang op te heffen en de groepsdruk te doen afnemen om hen om te turnen tot kritische, democratische burgers.
Als ik de nieuwsberichten van de laatste dagen volg, dan heb ik stellig de indruk dat we nog een heel eind vandaan zijn van dialoog, vrijheid en autonomie. Mensen lijken zich sterk te laten beïnvloeden door groepsdynamiek en de retorische kracht van een pleidooi voor veiligheid en voor een doorgedreven oorlog tegen externe bedreigingen – ongeacht of dat nu niet Europese gastarbeiders zijn, moslims, druggebruikers of criminelen zijn – berust niet op redelijkheid.
Ook de fascinatie voor wat met een nieuw buzzwoord ‘leiderschap’ wordt genoemd, is niet geënt op kritisch nadenken of doorgedreven inzicht. Het berust op massa-hysterie en groepsemoties. De groepen waar die emotie vandaag van uitgaat zijn geen complexe samenlevingen. Ze berusten op polaire scheidingslijnen die getrokken worden met symbolen, symbolen waar je alleen nog voor of tegen kan zijn.
De hoofddoek is zo’n symbool. Het was een eenvoudig stuk stof, om het hoofd gedragen uit gewoonte of om te beantwoorden aan een specifieke familiale traditie. Dertig jaar geleden gingen mijn tantes ook zelden het huis uit zonder dat ze een sjaal om hun hoofd knoopten. Maar over die gewoonte gaat het niet meer. De hoofddoek is vandaag geen kledingsstuk, maar een totem die een 'wij' aftekent tegenover een 'zij'. Het is een symbool geworden dat mensen buiten hun wil om verdeelt in kampen.
In dit nummer vindt u een bijdrage van Nadja Fadil en Marc Hooghe over dit onderwerp. Daarna volgt er een bijdrage over interreligieuze dialoog van Marianne Moyaert en Sophie Veulemans.
Die interreligieuze dialoog lijkt erg nodig. Telkens wanneer extreme moslimfundamentalisten iets verschrikkelijks ondernemen, vergeten we dat de meerderheid van gematigde moslims elk geweld verafschuwt. De auteurs pleiten voor de erkenning van het verschil op basis van de erkenning van de alteriteit zoals Levinas die opvat.
Ik weet niet of dit soort religiositeit de publieke aandacht voor de complexiteit van menselijke verhoudingen kan reconstrueren, voordat het bombardement met stereotiepen onherstelbare schade heeft aangericht en het conflict van elke vrome beschouwing brandhout maakt. En terwijl de bijziendheid ten aanzien van het gelaat van de andere toeneemt en de onverdraagzaamheid onder mensen sterker wordt, neemt de morele waardering over het lot van dieren toe…
Daar zijn redenen voor, die ons in de bijdrage van Dirk Lips, Stefan Aerts en anderen vakkundig worden toegelicht, maar van op een afstand is het een erg griezelige vaststelling dat onze verontwaardinging over het lot van dieren soms groter lijkt te zijn dan wanneer het over mensen gaat. Heel bewust wordt daar op het niveau van de publieke opinie niet over nagedacht. De tijd dat nuchtere politiek-ideologische discussies werden gevoerd over wereldvrede, welzijn en solidariteit lijkt verstreken.
Wat vandaag onze keuzes lijkt te bepalen zijn levensstijlen, zoals in het vorige nummer van Ethische Perspectieven uitvoerig werd toegelicht. In een bijdrage van Hans Dagevos leren we iets over levensstijlen en voedingsgewoonten. Zou de keuze voor verharde standpunten en een verscherping van tegenstellingen ook verband houden met wat we tussen onze kiezen vermalen?. Als je de bijdrage van Dagevos leest, ben je geneigd daar bevestigend op te antwoorden.
Dit december-nummer van Ethische Perspectieven is, zoals uit dit overzicht mag blijken, een heel actueel en boeiend nummer geworden. Het vormt getuigenis van kritisch denken in de marge.
|
|
 26,62 Kb |
|
|
|
|
Recentste uitgave
21 (2011) 3 |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
